Հայաստանում մարդու իրավունքների բնագավառում առկա խնդիրների պատճառով HRW-ն քննադատել է միջազգային կառույցներին
25.01.2011
Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը երեկ հրապարակել է աշխարհի ավելի քան 90 երկրներում 2010թ. մարդու իրավունքների վիճակի վերաբերյալ իր ամենամյա զեկույցը։
Հայաստանին վերաբերող հատվածում զեկույցն անդրադարձ է կատարում մարտմեկյան դեպքերի հետաքննությանը, ԶԼՄ–ների, հավաքների ազատությանը, ոստիկանությունում մարդկանց նկատմամբ իրականացված կտտանքների և անթույլատրելի վերաբերմունքի դեպքերին, իրավաշտպանների նկատմամբ կիրառված բռնությունների դեպքերին և ՀՀ միջազգային գործընկերներին, որոնք իրենց հնարավորությունները չեն օգտագործում՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցում Հայաստանի վրա ներազդելու համար։
«ՀՀ իշխանությունները նախկինի պես իրական հետաքննություն չիրականացրեցին փետրվարյան նախագահական ընտրությունների ժամանակ տեղի ունեցած հնարավոր խարդախությունների դեմ բողոքող ընդդիմության կողմնակիցների նկատմամբ ոստիկանության կողմից 2008թ. մարտին թույլատրելի մակարդակը գերազանցող ուժ կիրառելու առնչությամբ։ Այդ դեպքերի առնչությամբ 12 ընդդիմադիր մնացել են ճաղերի ետևում»,– նշվում է զեկույցում։
Զեկույցն այնուհետ նշում է, որ, չնայած այն հանգամանքին, որ 2009թ. հունիսին մարտմեկյան դեպքերից հետո ձերբակալված մի քանի տասնյակ մարդկանց ներում շնորհվեց, այդուհանդերձ, ինչպես նշում են հայաստանյան իրավապաշտպանները, անազատության մեջ են շարունակում մնալ ընդդիմության՝ քաղաքական շարժառիթներով դատապարտված 11 ներկայացուցիչ։
Զեկույցում այնուհետև անդրադարձ է կատարվում «Հայկական ժամանակ» թերթի գլխավոր խմբագիր Նիկոլ Փաշինյանին, որը 2010թ. հունվարին յոթ տարվա ազատազրկման դատապարտվեց՝ 2008թ. մարտին զանգվածային անկարգություններ կազմակերպելու համար և որի ազատազրկման ժամկետը որոշ ժամանակ անց կրճատվեց ՝ դառնալով 3,5 տարի։ Զեկույցում հատկապես շեշտվում է Նիկոլ Փաշինյանի տարածած այն հայտարարությունը, որ ինքը «Կոշ» քրեակատարողական հիմնարկում երկու դիմակավոր անձանց կողմից ծեծի է ենթարկվել։
«Տեղի իրավապաշտպանները շարունակել են տեղեկացնել ոստիականությունում կիրառվող անթույլատրելի վերաբերմունքի և կտտանքների դեպքերի մասին»,– ավելացնում է զեկույցը՝ վկայակոչելով 2010թ. ապրիլի 13–ին Չարենցավանի ոստիկանության բաժանմունքում Վահան Խալաֆյանի մահվան դեպքը։ Խալաֆյանը բաժանմունք էր տեղափոխվել գողության մեղադրանքով, իսկ ժամեր անց մահացել էր՝ դանակի հարվածներից ստացած վնասվածքներից։
Զեկույցում նշվում է, որ իրավապաշտպանները և Խալաֆյանի ազգականները պնդում են, թե նրան սպանել են, իսկ ոստիկանությունը հայտնել է, թե նա ինքնասպան է եղել։
Այնուհետ անդրադարձ է կատարվում Լևոն Գուլյանի մահվան փաստի հետաքննությանը և նշվում է, որ, պաշտոնական տվյալների համաձայն, Գուլյանը մահացել էր փախուստի պահին, երբ փորձել էր պատուհանից դուրս թռչել, սակայն նրա հարազատները վստահեցնում են, նա սպանվել է կտտանքի ենթարկվելու արդյունքում։
Այնուհետև ընդգծվում է մայոր Սասուն Գալստյանի կողմից երկու շարքային զինվորի ծեծի ենթարկվելու դեպքը, որի տեսանյութը տեղադրվել էր You Tube–ում։
Անդրադառնալով ԶԼՄ–ների ազատությանը՝ զեկույցը հայտնում է, որ «Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին» օրենքում կատարված փոփոխությունները սահմանափակում են հեռուստաալիքների թիվը և կապուղիների մրցույթի ժամանակ առավելությունը տալիս են գործող հեռուստաընկերություններին, կամ նրանց, որոնք առնվազն 3 տարվա փորձ ունեն, ինչն էլ խոչընդոտ է հանդիսանում նոր մասնակիցների համար։
«Անկախ «А1+» հեռուստաընկերությունը արդեն 8–րդ տարին է, ինչ առանց եթերի է մնում, չնայած դեռևս 2008 թ. հունիսին Ստրասբուրգի դատարանը խոսքի ազատության իրավունքի խախտում համարեց կառավարության՝ «А1+» –ին հեռարձկման թույլտվություն չտալու մասին որոշումը»։
Հավաքների ազատության մասին խոսելիս նշվում է, որ ՀՀ իշխանությունները նախկին պես հաճախ են արգելում ցույցերի անցկացումը։
Նշվում է, որ մայիսի 31–ին ոստիկանությունն ուժ է գործադրել այն ընդդիմադիր ցուցարարների նկատմամբ, որոնք փորձել են Ազատության հարապարակ մտնել։ Հատուկ ծառայությունների աշխատակիցների հետ բախման հետևանքով 15 մարդ է ձերբակալվել, որոնք զրկվել են փաստաբան ունենալու իրենց իրավունքից և մի քանի ժամ շարունակ պահվել են ոստիկանությունում։
Անդրադառնալով 2008թ. իրավապաշտպան Միքայել Դանիելյանի նկատմամբ կատարված հարձակմանը՝ զեկույցում նշվում է, որ «Հելսինկյան ասոցիացիայի նախագահ Միքայել Դանիելյանի վրա կատարված հարձակման փաստի առնչությամբ հետաքննությունը դադարեցվել է՝ հանցավոր դիտավորության բացակայության պատճառաբանությամբ..., իսկ Դանիելյանի բողոքարկումն այդ որոշման դեմ դատարանը չի բավարարել»,– նշում է զեկույցը։
Անդրադառնալով 2008թ. Մարիամ Սուխուդյանի այն հայտարարությանը, թե գիշերօթիկ դպրոցներից մեկում երկու աղջիկ սեռական ոտնձգությունների են ենթարկվել, զեկույցը նշում է, որ Մարիամի նկատմամբ հարուցված քրեական գործը կարճվեց այն բանից հետո, երբ նա դարձավ ԱՄՆ դեսպանության «Խիզախ կին» մրցանակի դափնեկիրը։
«Երևանի միջազգային գործընկերները բոլոր հնարավորությունները չեն օգտագործել, որպեսզի նպաստեն Հայաստանի կողմից` մարդու իրավունքների բնագավառում իր պարտավորությունների կատարմանը»,– զեկույցի վերջին հատվածում գրում է Human Rights Watch–ը։
Որպոս օրինակ բերվում է այն փաստը, որ «Եվրոպական հարևանություն» քաղաքականության իրականացման շրջանակում գործողությունների ծրագրի կատարման ընթացքի մասին ԵՄ մայիսյան զեկույցում նշվում է Հայաստանում առկա որոշակի առաջընթացի մասին։ Իսկ ԵԽԽՎ Հայաստանի հարցով զեկուցողը հունիսին նշել է ոստիկանության և դատական համակարգի բարեփոխման ոլորտում առկա առաջընթացի մասին։
ԱՆ ՍՊԱՍԵՑՆՈՒՄ Է
12.12.2010
«Հայաստանում կարելի է խոսել ոչ թե մարդու իրավունքների պաշտպանությունից, այլ դրանց խախտումներից»,- կարծում է Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի ղեկավար Արթուր Սաքունցը:
«Վահան Խալաֆյանը սպանվեց ոստիկանության շենքում, դպրոցում մահացավ 10 տարեկան Դերենիկ Գասպարյանը, քրեակատարողական հիմարկում կասկածելի հանգամանքներում մահացավ Սլավիկ Ոսկանյանը»,- մարդու իրավունքների կոպտագույն խախտումներն է թվարկում Արթուր Սաքունցը:
ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի խորհրդական Ռուստամ Մախմուդյանը եւս մասնակցում էր «Հենարան» ակումբում կազմակերպված ասուլիսին: Նա նշեց, որ ընթացիկ տարում ՄԻՊ գրասենյանը 4000 բանավոր եւ գրավոր բողոքներ է ստացել, որոնց բովանդակությունը հիմնականում նույնն է, ինչ նախորդ տարում:
«Հիմնականում բողոքում են ոստիկանությունից, դատարաններից, քաղաքապետարանից, աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերով»,- նշեց ՄԻՊ խորհրդականը:
Իրավապաշտպան Էդմոն Մարուքյանն էլ անդրադարձավ քրեակատարողական հիմնարկների գերծանրաբեռնվածությանը՝ դրա հիմնական պատճառ համարելով «դատարանների կողմից մասսայաբար կիրառվող նախնական դատական կալանքի արատավոր պրակտիկան»:
«Ութ հոգու համար նախատեսված խցում 20 հոգու են պահում, մարդիկ հերթափոխով են քնում»,- ասում է իրավապաշտպանը:
Արթուր Սաքունցն էլ տեղեկացրեց, որ քրեակատարողական հիմնարկներում դիտորդական առաքելություն իրականացնող խմբից միայն 2 հոգի ՔԿՀ մուտք գործելու վկայական ունեն, իսկ մնացածը՝ սեպտեմբեր ամսից սպասում են, թե երբ Արդարդատության նախարարությունը կբարեհաճի կնքել եւ հանձնել իրենց վկայականները:
Աղբյուրը՝ http://www.lragir.am/armsrc/right41743.html
Հայտարարություն քրեակատարողական հիմնարկների գերբնակեցվածության վերաբերյալ
26.07.2010
Վերջին տարիներին քրեակատարողական համակարգում նկատվում է ազատազրկվածների քանակի կտրուկ աճ՝ վերջին 1 տարվա ընթացքում ազատազրկվածների թիվը աճել է ավելի քան 20%-ով։ Քրեակատարողական հիմնարկները չափազանց գերբնակեցված են։ Մասնավորապես քրեակատարողական համակարգում 2010թ.-ի հուլիսի 1 դրությամ
բ առավելագույնը նախատեսված 4396 ազատազրկվածի փոխարեն պահվում էին 4850 մարդ։ Օրինակ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ում 8 հոգու համար նախատեսված խցում ապրում են երկու անգամ ավելի՝ հաճախ նաև մինչև 20 հոգի։ Մահճակալների քանակը չի բավարարում, որի պատճառով ազատազրկվածները քնում են հերթափոխով՝ մի մասը՝ գիշերը, մյուսը՝ ցերեկը։ Յուրաքանչյուր ազատազրկվածի բաժին է հասնում 2քմ-ից պակաս տարածք, մինչդեռ համաձայն ՀՀ օրենսդրության, ինչպես նաև միջազգային չափանիշների պետք է հատկացվի առնվազն 4քմ տարածք։ Գերբնակեցումը առաջացնում է առողջահոգեբանական խնդիրներ, թթվածնային քաղց, առողջության վատթարացում, հոգեկան լարվածություն և կոնֆլիկներ։ Այս պայմանները Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից որակվում են որպես դաժան կամ անմարդկային, արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունք, առանձին դեպքերում նաև խոշտանգում։
Գերբնակեցման հիմքում ընկած են հետևյալ պատճառները՝ հանցագործությունների թվի աճը, դատարանների կողմից կալանավորում խափանման միջոցի չափազանց լայն կիրառումը։ Մինչդեռ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ և Քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների մասին դաշնագրի 9-րդ հոդվածները մեկնաբանելիս (անձնական ազատության իրավունք) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը և Մարդու իրավունքների կոմիտեն նշել են, որ կալանավորում խափանման միջոցը համարվում է ամենախիստ խափանման միջոցը և կարող է կիրառվել միայն որպես ծայրահեղ միջոց, այն դեպքում երբ այլ խափանման միջոցները չեն կարող ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը և արդարադատության իրականացման բնականոն ընթացքը։ Այլ պատճառներից կարելի է նշել նաև այլընտրանքային պատիժների ոչ բավարար կիրառումը, ինչպես նաև վաղաժամկետ ազատման սակավ կիրառումը։ 2009թ.-ի տվյալների համաձայն վաղաժամկետ ազատվել են այդպիսի հնարավորություն ունեցող դատապարտյալների 14%-ը։ Ինչը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ չկան մշակված համապատասխան չափորոշիչներ, որոնց հիման վրա վաղաժամկետ ազատման հանձնաժողովները կարող են որոշումներ ընդունել։ Բացի այդ պայմանական վաղաժամկետ ազատման անկախ հանձնաժողովների անդամները, ներկայացնելով գերատեսչություններ, այդ թվում նաև ուժային, առաջնորդվում են գերատեսչական շահով և սուբյեկտիվ գործոններով։
Մարդու իրավունքների զանգվածային խախտումները քրեակատարողական հիմնարկներում դադարեցնելու նպատակով՝ գտնում ենք, որ անհրաժեշտ է իրականացնել համաներում։
Մենք՝ ներքոստորագրյալներս, արտահայտում ենք մեր խորը մտահոգությունը ստեղծված իրավիճակի կապակցությամբ և կոչ ենք անում իրավասու մարմիններին միջոցներ ձեռնարկել քրեակատարողական հիմնարկներում գերբնակեցման խնդրի լուծման ուղղությամբ։
Կոչ ենք անում քրեական վարույթ իրականցնող մարմիններին, դատական իշխանությանը կալանավորում խափանման միջոցը կիրառել ծայրահեղ դեպքերում՝ նախապատվությունը տալով այլընտրանքային խափանման միջոցներին։
Կոչ ենք անում ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին հետևողական լինել կալանավորում խափանման միջոցի վերաբերյալ կատարված մեկնաբանությունների (որոնք տրվել են Ասլան Ավետիսյանի գործով)՝ որպես նախադեպ կիրառությանը։
Կոչ ենք անում դատական իշխանությանը ընդլայնել այլընտրանքային պատիժների կիրառման պրակտիկան։
Կոչ ենք անում ՀՀ նախագահին, ՀՀ Ազգային ժողովին, ՀՀ արդարադատության նախարարությանը բարեփոխել պայմանական վաղաժամկետ ազատման համակարգը։
Կոչ ենք անում ՀՀ նախագահին և ՀՀ Ազգային ժողովին ընդունել համաներման որոշում։
Արման Դանիելյան
«Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ» ՀԿ
Միքայել Բաղդասարյան
«Համագործակցություն հանուն ժողովրդավարության կենտրոն» ՀԿ
Լուսինե Հարությունյան
«Ս. Սանդուխտ կույսի անվան տիկնանց միություն» ՀԿ
Էդմոն Մարուքյան
«Ժողովրդավարական նախաձեռնությունների երիտասարդակլան կենտրոն» ՀԿ
Լևոն Ներսիսյան
«Ա.Դ.Սախարովի անվան մարդու իրավունքների պաշտպանության հայկական կենտրոն» ՀԿ
Ավետիք Իշխանյան
«Հայաստանի հելսինկյան կոմիտե» ԿՀ
Լաուրա Գասպարյան
«Գրիգոր Մագիստրոսի անվան բժիշկների միաբանություն» ՀԿ
Արթուր Սաքունց
«Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ»
Գայանե Շահնազարյան
«Հուսո առագաստ» ՀԿ
Մարատ Դադունց
«Իրավունքների տեղեկատվական կենտրոն» ՀԿ
Սուրեն Իսկանդարյան
«Մարդու իրավունքների պաշտպանության երևանյան կենտրոն» ՀԿ
Արայիկ Հարությունյան
«Իրավունքների պաշտպանության միջազգային վարչություն» ՀԿ
Գրիգոր Առուստամյան
«Օրենքն և իրավապաշտպանություն» ՀԿ
Թեմիկ Խալափյան
«Տրտու» ՀԿ
ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
04.06.2010
2010 թ. մայիսի 10-ին ԵՄ Ընդհանուր հարցերով խորհուրդը հաստատեց ԵՄ-ի կողմից Հայաստանի հետ ասոցացման համաձայնագրի բանակցություններ սկսելու հանձնարարականները: Նշվում է, որ ԵՄ-ի և Հարավային Կովկասի երկրների միջև հարաբերությունների խորացման ուղղությամբ առաջընթացը պետք է հիմնված լինի ընդհանուր արժեքների ու սկզբունքների, այդ թվում՝ ժողովրդավարության, օրենքի գերակայության և մարդու իրավունքների նկատմամբ հարգանքի վրա։
Մենք համոզված ենք, որ եվրաինտեգրման քաղաքականությունը ամենանպաստավորն է Հայաստանի` իրապես ժողովրդավար ու բարգավաճ երկիր դառնալու և բաց ու արդարացի հասարակություն կառուցելու տեսանկյունից: Այդ իսկ պատճառով մենք ողջունում ենք այս գործընթացը, քանի որ ասոցացման համաձայնագիրը կարող է համակողմանի ինտեգրման արագ ճանապարհ ապահովել:
Այնուամենայնիվ, կարծում ենք, որ արժեքների և սկզբունքների վրա հիմնված հարաբերությունների խորացման պայմանը պետք է լինի մարդու իրավունքների ու հիմնարար ազատությունների, օրենքի գերակայության, արդյունավետ կառավարման և արդարադատության ներկայիս վիճակի բարելավումը Հայաստանում: Հարաբերությունների ամրապնդման համար, որոնք ի վերջո կհանգեցնեն եվրոպական արժեքների վրա հիմնված ինտեգրման, անհրաժեշտ են հրատապ և կոնկրետ քայլեր, որոնք պետք է ձեռնարկվեն որպես նախապայմաններ և երաշխիք կհանդիսանան այդ իսկ արժեքների նկատմամբ հարգանքի բավարար մակարդակի ապահովման համար: Մենք նաև կոչ ենք անում սահմանել և հրապարակել կոնկրետ չափանիշներ` առաջընթացը գնահատելու նպատակով:
Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության համար, որն աշխատում է տարաբնույթ ոլորտներում` ժողովրդավարական հաստատությունների ամրապնդման, օրենքի գերակայության, մարդու իրավունքների և արդյունավետ կառավարման, հետևում ու ուսումնասիրում է ընթացիկ միտումներն և ի հայտ եկող խնդիրները, այն հրատապ և առաջնահերթ գործողությունները, որոնք կառավարությունը պետք է ձեռնարկի ծանրակշիռ և նպաստավոր ինտեգրման գործընթացում ներգրավվելու համար և որոնք կնպաստեն Հայաստանի տնտեսության, ժողովրդավարության և սոցիալական իրավիճակի զարգացմանը, պետք է լինեն հետևյալը.
1. վերականգնել արդարությունն ու արդար դատավարության իրավունքը` անցկացնելով մարտի 1-ի սպանությունների արդյունավետ ու ամբողջական քննություն և ազատ արձակելով քաղաքական բանտարկյալներին:
2. Ձեռնարկել քայլեր օլիգարխիկ կառուցվածքի վերացման և քաղաքականության ու տնտեսության միաձուլման տարանջատման ուղղությամբ` ապահովելով մրցակցային տնտեսության համար անհրաժեշտ նվազագույն մեխանիզմներ: Ապահովել շահերի բախման դեմ պայքարի գործունակ մեխանիզմներ պետական կառավարման բոլոր օղակներում և հատկապես հրատապ կերպով` կառավարման վերին օղակներում:
3. Անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել հեռարձակող լրատվամիջոցների նկատմամբ վերահսկողությունը հանելու ուղղությամբ. ապահովել բազմազանություն լրատվամիջոցների շուկայում` ապահովելով հեռարձակման լիցենզիաների տրամադրման մրցույթների թափանցիկությունը. բարելավել հեռարձակման ոլորտի օրենսդրական դաշտը` ապահովելով կարգավորող մարմինների անկախությունը. ԶԼՄ հանրությանը և քաղաքացիական հասարակությանը մասնակից դարձնել օրենսդրական բարեփոխումների և քաղաքականության ձևավորման գործընթացին` կապված անալոգային հեռարձակումից թվային հեռարձակման անցում կատարելու հետ:
4. Ապահովել դատական համակարգի իրական անկախությունը` փոփոխություններ կատարելով դատավորների նշանակման, կառավարման հարցերում, մեծացնելով դատական գործընթացների թափանցիկությունը և անկողմնակալությունը և դատավորներին պատասխանատվության ենթարկելով ապօրինի և մասնագիտական էթիկայի նորմերից չբխող գործողությունների համար:
5. Վերջ տալ ոստիկանության բիրտ գործողությունների և ոստիկանության նախնական պահման վայրերում խոշտանգումների ենթարկելու հետ կապված անպատժելիության մթնոլորտին` հետաքննելով ոստիկանական բռնությունների փաստերը և ոստիկանության նախնական պահման վայրերը հասանելի դարձնելով հասարակական մոնիթորինգի համար:
6. Ապահովել մրցակցային քաղաքական գործընթաց նախքան 2012թ. խորհրդարական ընտրությունները` կանխելով վարչական, լրատվական ու կադրային ռեսուրսների չարաշահումը, բացառել ահաբեկումն ու այլ խախտումները նախընտրական քարոզչության, քվեարկության ու քվեների հաշվման ընթացքում:
Բաց հասարակության ինստիտուտի օժանդակության հիմնադրամ
Երևանի մամուլի ակումբ
Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն
Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբ
Խոսքի ազատության պաշտպանության ազատության կոմիտե
Հայաստանի հելսինկյան կոմիտե
Հայաստանի հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեա – Վանաձոր
Human Rights Watch-ի նամակը ՀՀ գլխավոր դատախազին
28.04.2010
Հարգելի պարոն Հովսեփյան,
Human Rights Watch-ը իր խորին մտահոգությունն է հայտնում 24-ամյա Վահան Խալաֆյանի մահվան կապակցությամբ, որը ապրիլի 13-ին Չարենցավանի ոստիկանական բաժանմունքում լուրջ վնասվածք է կրել, եւ կազմակերպությունը հորդորում է Ձեզ իրականացնել մահվան հանգամանքների հիմնավոր, անկախ եւ թափանցիկ հետաքննություն՝ համաձայն Հայաստանի կողմից ստանձնած միջազգային պարտավորությունների:
Ապրիլի 13-ին 1.5 միլիոն դրամի արժողությամբ ապրանքների գողության կասկածանքով Խալաֆյանը եւ հինգ այլ անձինք ձերբակալվել են Չարենցավանում, որը գտնվում է Երեւանից 40 կմ հեռավորության վրա: Ոստիկանությունը հրապարակավ հայտնել է, որ Խալաֆյանը ոստիկանության մայորի գրասենյակից վերցրել է դանակը եւ դանակահարել է ինքն իրեն ստամոքսի հատվածում: Ժամեր անց նա մահացել է հիվանդանոցում:
Կան մտահոգություններ, որ մահվանից առաջ նա ենթարկվել է վատ վերաբերմունքի: Հելսինկյան Քաղաքացիական Ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի ղեկավար Արթուր Սաքունցը խոսել է ոստիկանություն բերման ենթարկված տղաներից երկուսի հետ: Այդ երկու անձինք, որոնք ազատ են արձակվել, ասել են, որ հարեւան սենյակում Խալաֆյանի հարցաքննության ընթացքում ձայներ են լսել, ըստ որոնց՝ Խալաֆյանը ենթարկվել է բռնության:
Խալաֆյանի մայրը տեղական լրատվամիջոցներին հայտնել է, որ եղել են կտրվածքներ կրծքավանդակի վրա, երկու բաց վնասվածք փորի վրա, ինչպես նաեւ բազմաթիվ կապտուկներ ոտքերին:
Human Rights Watch-ի համար անհնար է հաստատել, թե ինչպես եւ որտեղ է Խալաֆյանը ստացել այդ վնասվածքները, սակայն դա մտահոգություն է առաջացնում, որ Խալաֆյանի նկատմամբ ոստիկանությունում եղել է վատ վերաբերմունք:
Ապրիլի 14-ին լրատվամիջոցների հետ հարցազրույցում ՀՀ ոստիկանապետ Ալիկ Սարգսյանը համառորեն հերքում է, որ Վահան Խալաֆյանի նկատմամբ ոստիկանության Չարենցավանի բաժնում բռնություն է կիրառվել եւ նշում է, որ «Խալաֆյանի մարմնի վրա բռնության հետքեր չեն եղել, եւ ոչ մի ոստիկան նրա նկատմամբ ուժ չի կիրառել»: Նա տեղեկացրել է, որ ոստիկանները ուշադիր չեն եղել դանակի նկատմամբ եւ հայտնել է, որ դեպքը կարող էր պատահել ցանկացած այլ վայրում, քանի որ Խալաֆյանը տառապում էր մտավոր խանգարումներով, եւ հենց այդ պատճառով 2005 թ-ին նա ազատվել է զինվորական ծառայությունից: Սարգսյանը նաեւ հայտնել է, որ Խալաֆյանը հանդիսացել է գողություն կատարող խմբի առաջնորդներից մեկը:
Մենք տեղյակ ենք, որ ՀՀ Հատուկ քննչական ծառայությունը իրականացնում է Խալաֆյանի մահվան նախաքննություն: ՀՀ Հատուկ քննչական ծառայությունը հանձն է առել քրեական գործը, որը սկսվել էր ՀՀ ոստիկանության քննչական բաժնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 110 հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով «ինքնասպանության հասցնելը»:
Մենք ողջունում ենք քրեական հետաքննության նախաձեռնումը, սակայն մտահոգված ենք, որ Խալաֆյանի դիակի վիճակի վերաբերյալ ոստիկանապետի կողմից արված հայտարարությունները եւ նրան որպես գողություն կատարող խմբի առաջնորդ որակելը կարող են վտանգել հետաքննության անաչառությունն ու անկախությունը:
Մենք հորդորում ենք, որպեսզի ապահովեք ձեր կառույցի կողմից Խալաֆյանի մահվան հանգամանքների անաչառ, հիմնավորված եւ թափանցիկ հետաքննության իրականացումը: Նման հետաքննությունը չի բացառի այն փաստը, որը Խալաֆյանի նկատմամբ ոստիկանությունում եղել է բռնություն: Հետաքննությունը պետք է կարողանա բացահայտել եւ պատասխանատվության ենթարկել մեղավորներին օրենքի ամբողջ խստությամբ, ինչպես սահմանված է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածով, որին միացել է նաեւ Հայաստանը: Հայաստանի իշխանությունները պարտավոր են ձերբակալման վայրերում ցանկացած մահվան վերաբերյալ տալ լիարժեք եւ ողջամիտ բացատրություն՝ հիմնված անկախ հետաքննության վրա, որը կսահմանի այն իշխանության պատասխանատվությունը, որի պատասխանատվության տակ գտնվող պահման վայրում տեղի ունեցել է մահվան դեպքը:
Նման հետաքննության անցկացման ձախողումը եւ մեղավորներին պատասխանատվության չենթարկելը կնշանակի Հայաստանի կողմից Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի ներքո ստանձնած պարտավորությունների խախտում:
Հետաքննությունը պետք է նաեւ պարզի Խալաֆյանին ցուցաբերված բժշկական օգնության արդյունավետությունը եւ թե արդյոք այն համապատասխանել է հնարավոր բարձրագույն չափանիշներին:
Մենք նաեւ խրախուսում ենք անհրաժեշտ քայլեր ձեռնարկել, որպեսզի Խալաֆյանի ընտանիքի իրավունքները հարգվեն: Նրանք իրավունք ունեն մասնակցելու հետաքննությանը եւ համոզված լինելու, որ նրանց շահերը պաշտպանված են:
Այս առումով մենք ողջունում ենք Խալաֆյանի ընտանիքի անդամի մասնակցությունը դատաբժշկական փորձաքննությանը:
Human Rights Watch-ը գրանցել է Հայաստանի ոստիկանության բաժիններում վատ վերաբերմունքի բազմաթիվ դեպքեր, որի համար ոչ ոք պատասխանատվության չի ենթարկվել: Մենք նաեւ տեղյակ ենք, որ ոչ ոք պատասխանատվության չի ենթարկվել 2007 թ-ին ոստիկանությունում Լեւոն Ղուլյանի մահվան համար:
Շատ կարեւոր է վերացնել անպատժելիության շղթան հիմնավոր հետաքննության եւ խախտումներ կատարած իրավապահ մարմինների աշխատակիցներին պատասխանատվության ենթարկելու միջոցով:
Շնորհակալություն նման լուրջ հարցի նկատմամբ ուշադրության համար:
Հարգանքներով՝
Հոլի Քարտներ
Եվրոպայի եւ Ասիայի հարցերով բաժնի գործադիր տնօրեն
Իրավապաշտպան Արշալույս Հակոբյանի արդարացման դատավճիռը
22.02.2010
Մամլո հաղորդագրություն
Փարիզ - ժնև- Երևան, փետրվարի 16, 2010. Իրավապաշտպանների պաշտպանության օբսերվատորիան՝ Ընդդեմ խոշտանգումների համաշխարհային կազմակերպության (OMCT) և Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիայի (FIDH) համատեղ ծրագիրը, Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտի, Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի, Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեի, Համագործակցություն հանուն ժողովրդավարության կենտրոնի, Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնի և Ընդդեմ իրավական կամայականության հիմնադրամի հետ համատեղ ողջունում են իրավապաշտպան Արշալույս Հակոբյանի արդարացման դատավճիռը:
Փետրվարի 5-ին Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը ապացույցների բացակայության պատճառաբանությամբ արդարացման դատավճիռ կայացրեց Հայաստանի Հելսինկյան Ասոցիացիայի անդամ և կազմակերպության պաշտոնական կայքէջի լուսանկարիչ պարոն Արշալույս Հակոբյանի նկատմամբ։
2009 թ-ի հունիսի 6-ին Երեւանի Կենտրոն եւ Նորք Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանը բավարարել էր քննիչի միջնորդությունը պարոն Հակոբյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ։ Կալանքը նրա նկատմամբ հետեւել էր Երեւանի ավագանու ընտրությունների ժամանակ իր կողմից դիտորդական առաքելության իրականացմանը։ Ընտրատեղամաս մուտք գործելու մերժման վերաբերյալ բողոք ներկայացնելուց հետո, ոստիկանությունը հրավիրել էր պարոն Արշալույս Հակոբյանին որպես վկա եւ հետագայում ձերբակալել՝ առաջադրելով մեղադրանք ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 316 հոդվածի առաջին մասով «Իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ բռնություն գործադրելը»։ Այդ գործի դատաքննությունը սկսվել է 2009 թ-ի սեպտեմբերի 16-ին։
Հոկտեմբերի 16-ին, Երեւանի Կենտրոն եւ Նորք Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանը որոշում կայացրեց 4 ամիս կալանքի տակ գտնվող Արշալույս Հակոբյանի նկատմամբ կիրառվող խափանման միջոցը փոխարինել Հայաստանից չհեռանալու մասին ստորագրությամբ։ Նա ազատ արձակվեց դատարանի դահլիճից, իսկ դատաքննությունը հետաձգվեց՝ լրացուցիչ քննչական գործողություններ կատարելու հիմնավորմամբ։
Մեր կազմակերպությունները ողջունում են Արշալույս Հակոբյանի ազատ արձակումը և շնորհակալություն են հայտնում բոլոր անձանց, կառույցներին և կազմակերպություններին, որոնք հանդես են եկել ի պաշտպանություն Հակոբյանի։
Մեր կազմակերպությունները, այնուամենայնիվ, իրենց խորը մտահոգությունն են հայտնում պրն. Արշալույս Հակոբյանի նկատմամբ ձերբակալության ժամանակ դաժան վերաբերմունք գործադրելու կապակցությամբ։ Մենք կոչ ենք անում Հայաստանի իշխանություններին երաշխավորել անհապաղ, լիարժեք, արդյունավետ և անկախ քննություն, հրապարակել դրա արդյունքները եւ պատասխանատվության ենթարկել մեղավորներին՝ կանգնեցնելով նրանց անկախ և անաչառ դատարանի առաջ և պատժելով օրենքով սահմանված կարգով՝ ՄԱԿ-ի իրավապաշտպանների մասին հռչակագրի և Հայաստանի կողմից վավերացված տարածաշրջանային և միջազգային պայմանագրերի համաձայն։
Աղբյուրը` http://hra.am/am/point-of-view/2010/02/16/statement
Հրատապ դիմում Եվրախորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովի անդամներին
23.01.2010
Դիմում ենք ձեզ ԵԽԽՎ-ի հայաստանյան պատվիրակության կազմի մեջ Ազգային Ժողովի նախագահի կողմից վերջերս պարտադրված փոփոխությունների խնդրով: Այս փոփոխությունները հստակ և կոպիտ կերպով խախտում են ԵԽԽՎ-ի Ընթացակարգային կանոնների 6.2 կանոնի հիմքում դրված սկզբունքները, որոնց համաձայն ազգային խորհրդարանական պատվիրակությունները պետք է կազմված լինեն այնպիսի անդամության կազմով, որը կապահովի իրենց համապատասխան խորհրդարաններում ներկայացված քաղաքական կուսակցությունների կամ խմբերի արդար ներկայացուցչականությունը:
Այս կեղծավոր ձևակերպված փոփոխության վերջնական նպատակը Հայաստանի խորհրդարանում ներկայացված միակ իրական ընդդիմության` միանշանակորեն ընդդիմադիր Ժառանգություն կուսակցության, որը շարունակաբար մեղադրում է Հայաստանյան իշխանությունների կողմից կատարվող մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների շարունակական խախտումների և Հայաստանի Հանրապետությունում ժողովրդավարության սկզբունքների և օրենքի գերակայության հետագա թուլացման մեջ, ներկայացուցչին զրկելն է ԵԽԽՎ-ում Հայաստանի ժողովրդի իրական մտահագությունները բարձրաձայնելու իրավունքից, զրկել Ժառանգություն կուսակցությանը Հայաստանում իրական իրավիճակի վերաբերյալ ճշմարտության բացահայտման հնարավորությունից: Այս փոփոխությունների հիմնական պատճառն այն փաստն է, որ Ժառանգության կուսակցության ներկայացուցչի ակտիվ մասնակցությունը ԵԽԽՎ-ի նիստերին, Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության խմբի բյուրոյի հանդիպումներին, և, մասնավորապես, Վեհաժողովի մոնիտորինգային հանձնաժողովի հանդիպումներին, վտանգավոր էր դառնում Հայաստանյան իշխանությունների համար:
Վերջերս վերաձևավորված հայկական պատվիրակության հավատարմագրերի հնարավոր վավերացումը Վեհաժողովի կողմից ներդրում կունանա միայն Հայաստանի ներսում մարդու իրավունքների դրության առավել վատթարացմանը, և միայն կխրախուսի ու կխորացնի անպատժելիության զգացումը ՀՀ իշխանությունների շրջանում: Սրա առաջին նշաններն արդեն իսկ ակնհայտ են, քանի որ կեղծված ընտրությունների ամենալկտի դեպքերից մեկը, որն ուղեկցվեց լրագրողների, դիտորդների ու վստահված անձանց նկատմամբ բռնություններով, տեղի ունեցավ հունվարի 10-ին, որին հաջորդեց 2010թ. հունվարի 19-ին աչքի ընկնող լրագրող և ընդդիմադիր քաղաքական գործիչ Նիկոլ Փաշինյանի անարդար դատապարտումը:
Վաթսուն տարի առաջ հիմնադիր պետությունները Եվրոպայի Խորհրդին առաջադրանք վերապահեցին հասնելու իր անդամների միջև ավելի մեծ միասնության` անձնական և քաղաքական ազատությունների և օրենքի գերակայության գաղափարներն ու սկզբունքները պահպանելու և իրագործելու նպատակով, որոնք մեր միասնական ժառանգությունն են և որոնց վրա հիմնված է իրական ժողովրդավարությունը:
Այսօր մենք դիմում ենք ձեզ` պահանջելով մերժել ՀՀ պատվիրակության դեռևս չվավերացված հավատարմագրերը և հստակ ուղերձ հղել ՀՀ իշխանությունների առ այն, որ յուրաքանչյուր նման որոշում, որը կփորձի անարդար կերպով մերժել միակ ընդդիմադիր կուսակցության ձայնը և արդար ներկայացուցչությունը ԵԽԽՎ պաշտոնական պատվիրակության կազմում, խստորեն հակասում է մեր ընդհանուր սկզբունքներից յուրաքանչյուրին, այդ թվում իշխանությունների տարանջատման սկզբունքին: Այսպիսով, մենք կոչ են անում ԵԽԽՎ-ին հաստատել, որ Եվրախորհրդի համբերությունը սահմանափակ է ՀՀ իշխանությունների կողմից իրականացվող շարունակական ոտնահարումների նկատմամբ և որ ցանկացած հետագա ուշացում ՀՀ ստանձնած հանձնառություններն ու պարտավորություններն իրականացնելու գործում այլևս ընդունելի չէ և հղի է ծանր հետևանքներով:
Հելսինկյան Քաղաքացիական Ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ
Թրանսփարենսի Ինթերնեյշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն
Հելսինկյան քաղաքացիական ասաամբլեայի հայաստանյան կոմիտե
Զարթոնք 89
Լրագրողներ հանուն մարդու իրավունքների
Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբ
Մենք +
Հույս ՀԿ
Փաստաբաններ մարդու իրավունքների համար
Քաղացիական ազգային նախաձեռնություն ՀԿ
Էկոդար ՀԿ
Ժողովրդավարական նախաձեռնությունների երիտասարդական Կենտրոն
Իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպությունների հայտարարությունը
09.12.2009
Մարդու իրավունքների պաշտպանության օրվա առիթով մենք` Հայաստանում գործող իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներս, խորը մտահոգություն ենք հայտնում Հայաստանում իրավապահ մարմինների, դատական համակարգի, արդարադատության իրականացման խնդիրների առնչությամբ:
Ցավով նշում ենք, որ 2009 թ.-ին իրավապաշտպանների կողմից գրանցվել են մի շարք դեպքեր, երբ տեղի են ունեցել խոշտանգումներ, ուժի կիրառման միջոցով կորզվել են ցուցմունքներ, դիտարկվել են արդար դատաքննության խախումներ:
Որպես վառ դրսևորում ցանկանում ենք նշել 2008թ. մարտի 1-2 իրադարձությունները և դրանց հետևող գործընթացները:
Մինչ այժմ չբացահայտված են մնում 2008թ. մարտի 1-ի երեկոյան իշխանությունների կողմից ուժի կիրառման հետևանքով տասը քաղաքացիների սպանության հանգամանքները և պատասխանատու անձինք:
Այսինքն` Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի կողմից 1609, 1620, 1643, 1677 Հայաստանի վերաբերյալ ընդունված բանաձևերը դեռևս լիարժեք չեն կատարվել:
Այսօր ազատազրկման վայրերում շարունակում են մնալ թվով մեկ տասնյակից ավել քաղբանտարկյալներ:
Մենք` Հայաստանում գործող հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներս, դատապարտում ենք բռնության ցանկացած դրսևորում և Հայաստանի Հանրապետության իշխանություններից պահանջում ենք`
1. ներկայացնել մարտի 1-ին տասը քաղաքացու սպանության հանգամանքների բացահայտման ուղղությամբ իրականացված գործողությունները
2. շուտափույթ բացահայտել տասը քաղաքացու սպանության հանգամանքները և պատասխանատվության ենթարկել մեղավորներին` վերջ դնելով անպատժելիության մթնոլորտի խորացմանը:
3. անհապաղ ազատ արձակել բոլոր քաղբանտարկյալներին` ստեղծելով առանց քաղաքական հետապնդումների երկիր:
Հելսինկյան Քաղաքացիական Ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ
Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ
Transparency International հակակոռուպցիոն կենտրոն
Հայաստանի հելսինկյան կոմիտե
Հայաստանի հելսինկյան ընկերակցություն
Համագործակցություն հանուն ժողովրդավարության կենտրոն
Հելսինկյան Քաղաքացիական Ասամբլեայի Հայաստանյան Կոմիտե
Ընդդեմ իրավական կամայականության
Իրավունքի և ազատության կենտրոն
Ժողովրդավարական նախաձեռնությունների երիտասարդական Կենտրոն
ԵԱՀԿ Մարդկային չափումների կիրառման համաժողով 2009
10.10.2009
Ս.թ. սեպտեմբերի 28-ից հոկտեմբերի 9-ը ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցավ ԵԱՀԿ Մարդկային չափումների կիրառման համաժողովը: Ֆրիդոմ Հաուսի հրավերով համաժողովին մասնակցեց նաև ԺՆԵԿ ՀԿ ներկայացուցիչը, որը հանդես եկավ տեղական և միջազգային դիտորդական առաքելություններին վերաբերվող զեկույցով: Ստորև ներկայացվում է զեկույցի տեքստն ամբողջությամբ (անգլերեն)`
International vs. Domestic Observers
http://www.osce.org/conferences/hdim_2009.html?page=documents&author_id=931
Համաժողովի հիմնական նիստերին մասնակցելուն զուգահեռ, ԺՆԵԿ ՀԿ ներկայացուցիչը ներկա է գտնվել նաև Ֆրիդոմ Հաուսի, Բելոռուսի և Ղազախստանի ՀԿ-ների կողմից կազմակերպված հարակից միջոցառումներին, ինչպես նաև հանդիպել է ԱՄՆ-ի, Շվեդիայի և Իսպանիայի պաշտոնական պատվիրակությունների հետ:
Հոդվածին վերաբերվող նկարները նայելու համար սեղմեք այս կոճակներին:
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
20.08.2009
Հայաստանի իշխանությունները իրենց բնորոշ մեթոդներով` հիմնվելով իրավապահ մարմինների և դատական իշխանության վրա, որոնք աներկբա կատարելով վերևից եկող յուրաքանչյուր հրաման, շարունակում են վախեցնելու և հաշվեհարդար տեսնելու քաղաքականությունը իրենց համար ոչ ձեռնտու քաղաքացիների նկատմամբ:
Լրագրողների և իրավապաշտպանների ձերբակալություններ, ծեծ և դատական հաշվեհարդար, 2008թ. մարտի 1-ի դեպքերով ընդդիմադիր գործիչների խայտառակ դատաստանը, իրենց իրավունքների համար պայքարող երիտասարդական շարժման մասնակիցների ձերբակալությունները և ծեծի ենթարկվելը. այս ամենը թելադրվում է Հայաստանում հաստատված ռազմաոստիկանական ռեժիմի կողմից:
Բնապահպանական շարժման ակտիվիստներից մեկի` Մարիամ Սուխուդյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման հանգամանքը անհանդուրժողականության քաղաքականության ևս մեկ վառ դրսևորում է այլակարծության նկատմամբ:
Մենք, ներքոստորագրյալ հասարակական կազմակերպություններս` Հարավկովկասյան Իրավապաշտպանների ցանցի Հայաստանի անդամներս
-պահանջում ենք անհապաղ դադարեցնել քրեական գործը Մարիամ Սուխուդյանի նկատմամբ
-կոչ ենք անում իրավասու մարմիններին անհապաղ պատժել Մարիամ Սուխուդյանի նկատմամբ քրեական գործ հարուցած մեղավորներին
-դիմում ենք միջազգային կազմակերպություններին խնդրանքով աջակցություն ցուցաբերել մեր պահանջներին և ճնշում գործադրել Հայաստանի իշխանությունների նկատմամբ:
Հելսինկյան Ասոցիացիա
Սոցիոսկոպ
“Ասպարեզ” լրագրողական ակումբ
Հելսինկյան Քաղաքացիական Ասամբլեա
Կանանց Ռեսուրսային Կենտրոն
Վերնատուն-քաղբանտարկյալների կանայք
Հանրային իրազեկման և գիտելիք կենտրոն
Ժողովրդավարությունն Այսօր
Վանաձորի Հելսինկյան Քաղաքացիական Ասամբլեա
Ժողովրդավարական Նախաձեռնությունների Երիտասարդական Կենտրոն
